درس 9
درس نهم : قدم در وادی امن
ترجمه و نکات تفسیری آیات:
آیات 4-1 سوره ی مبارکه ی مؤمنون
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
به نام خداوند رحمتگر مهربان
قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ﴿1﴾
به راستى كه مؤمنان رستگار شدند (1)
الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ ﴿2﴾
همانان كه در نمازشان فروتنند (2)
وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ ﴿3﴾
و آنان كه از بيهوده رويگردانند (3)
وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَاةِ فَاعِلُونَ ﴿4﴾
و آنان كه زكات مىپردازند (4)
پیام های آیه:
تمام كارها و سخنان خود هدف صحيح داشته باشد)
2- دورى از لغو، به اندازهاى مهم است كه بين نماز و زكات ذكر شده است.
(خاشعون معرضون للزّكوه فاعلون)
3- اهميّت زكات مانند اهميّت نماز است. (در 28 آيه، نماز و زكات در كنار هم
آمده است1- نشانهى ايمان، دورى از لغو است. (والّذينهم عن اللغو معرضون) (مؤمن بايد در
) (فى صلوتهم خاشعون، للزّكوه فاعلون)
4- اعتقاد به تنهايى كافى نيست، عمل هم لازم است. (المؤمنون... فاعلون)
آیه ی 41 احزاب
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا ﴿41﴾
اى كسانى كه ايمان آوردهايد خدا را ياد كنيد يادى بسيار (41)
پیام های آیه:
- ياد خدا در همه حال
هنگامى كه نام خدا برده مى شود يك دنيا عظمت ، قدرت ، علم ، و حكمت در قلب انسان متجلى مى گردد، چرا كه او داراى اسماء حسنى و صفات عليا
و صاحب تمام كمالات ، و منزه از هر گونه عيب و نقص است .
توجه مداوم به چنين حقيقتى كه داراى چنان اوصافى است روح انسان را به نيكيها و پاكيها سوق مى دهد، و از بديها و زشتيها پيراسته مى دارد، و به تعبير ديگر بازتاب صفات او در جان انسان تجلى مى كند.
توجه به چنين معبود بزرگى موجب احساس حضور دائم در پيشگاه او است ، و با اين احساس فاصله انسان از گناه و آلودگى بسيار زياد مى شود.
ياد او ياد آورى مراقبت او است ، ياد حساب و جزاى او است ، ياد دادگاه عدل او و بهشت و دوزخ او است و چنين يادى است كه جان را صفا، و دل را نور و حيات مى بخشد.
به همين دليل در روايات اسلامى آمده است كه هر چيز اندازه اى دارد جز ياد خدا كه هيچ حد و مرزى براى آن نيست ! امام صادق (عليه السلام ) طبق روايتى كه در اصول كافى آمده مى فرمايد: ما من شى ء الا و له حد ينتهى اليه الا الذكر، فليس له حد ينتهى اليه !: ((هر چيز حدى دارد كه وقتى به آن رسد پايان مى پذيرد جز ذكر خدا كه حدى كه با آن پايان گيرد ندارد)).
سپس مى افزايد: فرض الله عز و جل الفرائض فمن اداهن فهو حدهن ، و شهر رمضان فمن صامه فهو حده ، و الحج فمن حج حده ، الا الذكر، فان الله عز و جل لم يرض منه بالقليل و لم يجعل له حدا ينتهى اليه ، ثم تلا: يا ايها الذين آمنوا اذكروا الله ذكرا كثيرا و سبحوه بكرة و اصيلا:
((خداوند نمازهاى فريضه را واجب كرده است ، هر كس آنها را ادا كند حد آن تامين شده ، ماه مبارك رمضان را هر كس روزه بگيرد حدش انجام گرديده و حج را هر كس (يكبار) بجا آورد همان حد آن است ، جز ذكر الله كه خداوند به مقدار قليل آن راضى نشده و براى كثير آن نيز حدى قائل نگرديده ، سپس به عنوان شاهد اين سخن آيه ((يا ايها الذين آمنوا اذكروا الله ذكرا كثيرا…))
را تلاوت فرمود. <109>
امام صادق (عليه السلام ) در ذيل همين روايت از پدرش امام باقر (عليه السلام ) نقل مى كند كه او كثير الذكر بود، هر وقت با او راه مى رفتم ذكر خدا مى گفت ، و به هنگام غذا خوردن نيز به ذكر خدا مشغول بود، حتى هنگامى كه با مردم سخن مى گفت از ذكر خدا غافل نمى شد…
و سرانجام با اين جمله پر معنى حديث فوق پايان مى گيرد: و البيت الذى يقراء فيه القرآن ، و يذكر الله عز و جل فيه تكثر بركته ، و تحضره الملائكة ، و تهجر منه الشياطين ، و يضى ء لاهل السماء كما يضى ء الكوكب الدرى لاهل الارض : ((خانه اى كه در آن تلاوت قرآن شود، و ياد خدا گردد، بركتش افزون خواهد شد، فرشتگان در آن حضور مى يابند، و شياطين از آن فرار مى كنند، و براى اهل آسمانها مى درخشد همانگونه كه ستاره درخشان براى اهل زمين (اما به عكس خانه اى كه در آن تلاوت قرآن و ذكر خدا نيست بركاتش كم خواهد بود، فرشتگان از آن هجرت مى كنند و شياطين در آن حضور دائم دارند). <110>
اين موضوع به قدرى اهميت دارد كه در حديثى ياد خدا معادل تمام خير دنيا و آخرت شمرده شده است چنانكه از رسولخدا (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) نقل شده : من اعطى لسانا ذاكرا فقد اعطى خير الدنيا و الاخرة : ((آن كس كه خدا زبانى به او داده كه به ذكر پروردگار مشغول است خير دنيا و آخرت به او داده شده است )). <111>
روايات در اهميت ياد خدا آن قدر زياد است كه اگر بخواهيم همه آنها را در اينجا بياوريم از وضع كتاب بيرون خواهيم رفت ، اين سخن را با حديث كوتاه و پر معنى ديگرى از امام صادق (عليه السلام ) پايان مى دهيم آنجا كه فرمود: من
اكثر ذكر الله عز و جل اظله الله فى جنته : هر كس بسيار ياد خدا كند خدا او را در سايه لطف خود در بهشت برين جاى خواهد داد))!. <112>
(كسانى كه بخواهند آگاهى بيشترى در اين زمينه پيدا كنند به جلد دوم اصول كافى ابوابى كه در باره ذكر الله است مراجعه نمايند، بخصوص بابى كه مى گويد: بسيارى از آفات و بلاها و مصائب دامن كسانى را كه ذكر خدا مى گويند نمي گيرد).
تاكيد بر اين مطلب را لازم نميدانيم كه اينهمه بركات و خيرات مسلما مربوط به ذكر لفظى و حركت زبان كه خالى از فكر و انديشه و عمل باشد نيست ، بلكه هدف ذكرى است كه سرچشمه فكر گردد، همان فكرى كه بازتاب گسترده اش در اعمال انسان آشكار شود. چنانكه در روايات به اين معنى تصريح مى كند. <113>
آیه ی 152 بقره
فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُواْ لِي وَلاَ تَكْفُرُونِ ﴿152﴾
پس مرا ياد كنيد [تا] شما را ياد كنم و شكرانهام را به جاى آريد و با من ناسپاسى نكنيد (152)
پیام های آیه:
1- خداوند، به انسان شخصيّت مىبخشد ومقام انسان را تا جايى بالا مىبرد كه مىفرمايد: تو ياد من باش، تا من هم ياد تو باشم. «اذكرونى اذكركم»
2- كسانى مشمول لطف خاصّ هستند، كه همواره به ياد خدا باشند.«اذكرونى اذكركم»
3- ذكر خدا و نعمتهاى او، زمينهى شكر و سپاس است. چنانكه غفلت از ياد خدا، مايهى كفران است. «اذكرونى، اشكروا لى و لاتكفرون»
آیه ی 2 انفال
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ ﴿2﴾
مؤمنان همان كسانىاند كه چون خدا ياد شود دلهايشان بترسد و چون آيات او بر آنان خوانده شود بر ايمانشان بيفزايد و بر پروردگار خود توكل مىكنند (2)
پیام های آیه:
1- آنكه با شنيدن نداى اذان و آيات الهى بىتفاوت باشد، بايد در كمال ايمان خود شك كند. «انّما المؤمنون اذا ذُكر اللّه وَجِلَت»
2- ذكر نام خدا از سوى هركس باشد، در مؤمن اثر مىگذارد. «اذا ذُكر اللّه وَجِلَت»
3- ايمان، با عشق و خشيت درونى همراه است. «المؤمنون... وَجِلت قلوبهم»
4- ايمان، مراتب ودرجاتى دارد وقابل كاهش وافزايش است. «زادتهم ايماناً»
5 - ترسى كه ريشه در جهل داشته باشد بد است، ولى ترسى كه از معرفت سرچشمه بگيرد پسنديده است. «المؤمنون ... وجلت»
6- هر آيهى قرآن، حجّت و دليل و نورى است كه مىتواند بر ايمان بيفزايد. «اذا تليت... زادتهم ايماناً»
7- مؤمن، ميان بيم و اميد است. «المؤمنون، وجلت قلوبهم، يتوكّلون»
8 - كسى كه تنها خداوند را ربّ خود مىداند، تنها به او توكّل مىكند. «على ربّهم يتوكّلون»
ایه ی 28 رعد
الَّذِينَ آمَنُواْ وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ اللّهِ أَلاَ بِذِكْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ ﴿28﴾
همان كسانى كه ايمان آوردهاند و دلهايشان به ياد خدا آرام مىگيرد آگاه باش كه با ياد خدا دلها آرامش مىيابد (28)
پیام های آیه:
1- ايمان بدون اطمينان قلبى، كامل و كارساز نيست. «امنوا وتطمئن قلوبهم»
2- ياد خدا با زبان كفايت نمىكند، اطمينان قلبى هم مىخواهد. «تطمئن قلوبهم بذكر اللَّه»
3- تنها ياد خدا، مايهى آرامش دل مىشود. «بذكر اللَّه تطمئن القلوب»
امروزه دارندگان زر و زور و تزوير بسيارند ولى از آرامش لازم خبرى نيست.
آیه ی 91 مائده
إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَن يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاء فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَن ذِكْرِ اللّهِ وَعَنِ الصَّلاَةِ فَهَلْ أَنتُم مُّنتَهُونَ ﴿91﴾
همانا شيطان مىخواهد با شراب و قمار ميان شما دشمنى و كينه ايجاد كند و شما را از ياد خدا و از نماز باز دارد پس آيا شما دست برمىداريد (91)
پیام های آیه:
1- هر كس كه عامل كينه و عداوت در ميان مردم شود، مانند شيطان است. «انمّا يريد الشيطان...»
2- تحريكات شيطان دائمى است. «انّما يريد الشيطان» (فعل مضارع، رمز دوام و استمرار است.)
3- جامعهاى كه در آن عداوت باشد، شيطانى است. «انّما يريد الشيطان ان يوقع بينكم العداوة...»
4- از الفت و وحدت پاسدارى كنيم و با هر چه آنها را از بين مىبرد مبارزه كنيم. «انّما يريد الشيطان ان يوقع بينكم العداوة»
5 - الفت و مهربانى بين اهل ايمان، مورد عنايت خاص خداوند است. «انّما يريد الشيطان ان يوقع بينكم العداوة»
6- قمار و شراب، ابزار كار شيطان براى ايجاد كينه و دشمنى است. «انّما يريد الشيطان... فى الخمر و الميسر»
7- نماز برترين سمبل ياد خداست. (با اينكه نماز ذكر خداست، نام آن جداگانه آمده است) «عن ذكر اللَّه و عن الصلوة»
8 - بيان فلسفهى احكام، يكى از عوامل تأثير كلام در ديگران است. «العداوة و البغضاء... فهل انتم منتهون»
9- با تمام عواملى كه باعث ايجاد كينه و دشمنى مىشود بايد مبارزه كرد. «يريد الشيطان ان يوقع بينكم العداوة و البغضاء... فهل انتم منتهون»
10- برخى از مسلمانان در صدر اسلام كه على رغم تحريم شراب و قمار، باز بدان مشغول بودند، مورد توبيخ خداوند قرار گرفتند. «فهل انتم منتهون»
آیه ی 28 کهف
وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَن ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا ﴿28﴾
و از آن كس كه قلبش را از ياد خود غافل ساختهايم و از هوس خود پيروى كرده و [اساس] كارش بر زيادهروى است اطاعت مكن (28)
پیام های آیه:
1- كيفر دنياگرايى، غفلت از ياد خداوند است. «تريد زينة الحياة الدنيا ولا تطع من اغفلنا قلبه»
2- ارزش ياد خدا، به ريشهدار بودن آن در قلب وروح است. «اغفلنا قلبه عن ذكرنا»
3- انسان گام به گام سقوط مىكند؛ اوّل غفلت، آنگاه هوسرانى و سپس مسير انحرافى. «اغفلنا، اتّبع هواه، كان امره فُرطا»
4- رهبرى افراد غافل، هواپرست و افراطى ممنوع است. «اغفلنا، اتبع هواه، كان امره فرطاً»
5- اعتدال، ارزش و زيادهروى ضد ارزش است. «وكان امره فرطا»
آیه ی 193 آل عمران
رَّبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلإِيمَانِ أَنْ آمِنُواْ بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الأبْرَارِ ﴿193﴾
پروردگارا ما شنيديم كه دعوتگرى به ايمان فرا مىخواند كه به پروردگار خود ايمان آوريد پس ايمان آورديم پروردگارا گناهان ما را بيامرز و بديهاى ما را بزداى و ما را در زمره نيكان بميران (193)
پیام های آیه:
1- خردمندان، آمادهى پذيرش حقّ هستند و در كنار پاسخگويى به نداى فطرت، به نداى انبيا، علما و شهدا پاسخ مىدهند. «انّنا سمعنا منادياً ينادى للايمان...»
2- استغفار و اعتراف، نشانهى عقل است. «اولواالالباب... ربّنا فاغفر لنا»
3- از آداب دعا كه زمينهى عفو الهى را فراهم مىكند، توجّه به ربوبيّت الهى است. «ربّنا فاغفر لنا»
4- ايمان، زمينهى دريافت مغفرت است. «امنّا، فاغفر لنا»
5 - ديگران را در دعاى خود شريك كنيم. «فاغفر لنا»
6- پردهپوشى وعفو، از شئون ربوبيّت واز شيوههاى تربيت است. «ربّنا... كفّرعنّا»
7- مرگِ انسان با اراده الهى است. «توفّنا»
8 - خردمندانِ دورانديش، مرگ با نيكان را آرزو مىكنند و به فكر حسن عاقبت هستند. «توفّنا مع الابرار»
9- ابرار مقامى دارند كه خردمندان آرزوى آن را مىكند. «اولواالالباب...توفّنا مع الابرار»
نکات متن:
1. قلب پاک نوجوان و جوان دریچه ای گشوده به آسمان است .
2. پاکی دوران جوانی فرصتی طلایی برای رسیدن به ایمان است .
3. انسان با قلبی پاک از مادر متولد می شود و این پاکی اغلب تا جوانی باقی می ماند .
4. نوجوانی و جوانی خوشبخت است که پاکی اغلب تا جوانی باقی می ماند .
5. هر اندازه که پاکی بیشتر باشد درهای لطف و رحمت خداوند به روی انسان بازتر است .
6. انسان تا قوای جوانیش هست تا روح لطیف جوانی هست تاریشه های فساد در او کم است می تواند خودش را اصلاح کند .
7. تفکر پیرامون آیات خدا و توجه دائم به خدا و نعمت های او و انس با عوامل تقویت کننده یاد خدا و دوری از موانع یاد خدا و انجام نیکی و دوری از بدی و رعایت واجبات و محرمات از عوامل رسیدن به ایمان و حفظ آن است .
سوال های متن :
1. رسول خدا (ص) درباره زیباترین مژده به جوانان و نوجوانان در استفاده از فرصت چه می فرماید ؟
یکی از ملائکه ی خداوند هر شب بر بالین جوانان می آید و آنان را ندا می دهد : برخیزید و ( برای رستگاری ) بکوشید .
2. چگونه تفکر پیرامون آیات خدا ایمان و محبت انسان را نسبت به او زیاد می کند ؟
زیرا جهان و زیبایی های آن نشانه های زیبایی ، علم ، قدرت و رحمت خداست توجه به آنها یاد خدارا در دل زنده می کند و رحمت خدا را یادآور می شود و این یادآوری بر دوستی و محبت ما به او می افزاید .
3. اثر توجه دائم به خدا و یاد او چیست ؟
توجه دائم به او ارتباط ما با او را افزایش می دهد و این پیوند را مستحکم می کند . یکی از حکمت های نمازهای پنج گانه زنده نگهداشتن یاد خدا در تمام طول شبانه روز است .
4. توجه به نعمت ها و لطف های خدا به انسان چه نتیجه ای دارد ؟
اگر به زندگی خود توجه کنی نشانه های لطف و رحمت خدا را بروشنی می بینی . ذکر محبت های خدا یاد او را زنده نگه می دارد و قلب را به او نزدیک می کند .
5. چه عواملی معمولا ما را به یاد خدا می اندازد ؟
مطالعه زندگی معصومین (ع) و دوستان خدا ، قرائت قرآن کریم ، حضور در مسجد و شرکت در نماز جماعت ، زیارت مرقد معصومین (ع) و امام زادگان و اولیای خدا ، همنشینی با دوستان صادق و صمیمی از جمله این عوامل هستند .
6.دو مورد از عواملی که یاد خدا را در دل ضعیف می کنند را توضیح دهید .
1) دوستانی که نگاه جدی به زندگی نکرده و هدفی متعالی ندارند اینان فضایی اطراف ما ایجاد می کنند که فرصت یاد خدا را از آدمی می گیرد .
2) سرگرم شدن به فیلم ها و کتابهای نامناسب نهال پاکی و طهارت نوجوانی را می خشکاند و پیوند با خدا را بشدت ضعیف می کند .
7. چهار مورد از عواملی که باعث رسیدن به ایمان و حفظ آن در انسان می شود را نام ببرید .
1) تفکر پیرامون آیات خدا
2) توجه دائم به خداوند و ذکر و یاد او
3) توجه به نعمت ها و لطف های خدا به انسان
4) انجام اعمال نیک و دوری از گناه
اندیشه و تحقیق :
1.چرا حرکت به سوی خدا و کسب سعادت الهی در جوانی و نوجوانی آسان تر از بزرگسالی است ؟
زیرا در سنین بزرگسالی ریشه های اخلاق فاسد در انسان زیادتر می شود و جهاد مشکل تر است ولی در سن جوانی و نوجوانی بواسطه پاکی خود به ملکوت نزدیک تر است و بنابراین تلاش برای اصلاح و خودسازی آسانتر است .
2. به نظر شما مهم ترین نکته در توصیه امام خمینی «ره» به جوانان چیست ؟ چرا ؟
مهم ترین توصیه امام به جوانان این است که : « نگذارید در اصلاح حال خودتان زمان جوانی به زمان پیری بیفتد » زیرا تا قوای جوانی هست تا روح لطیف جوانی هست تا ریشه های فساد در اوو کم است می تواند خودش را اصلاح کند .
3. به نظر شما مهم ترین عامل در تضعیف ایمان و فراموشی خداوند کدام است ؟ چرا ؟
انجام نیکی ها ، زیرا هر عمل نیک دل را نورانی تر می کند و دل پاک و نورانی به ملکوت خدا نزدیک تر است .
4. به نظر شما مهم ترین عامل در تضعیف ایمان و فراموشی خداوند کدام است ؟ چرا ؟
انجام گناه مهم ترین عامل تضعیف ایمان است . هر گناه چون غباری صفحه دل را می پوشاند و به اندازه خود مانع رسیدن نور در حقیقت می گردد .
5.چگونه می توان دل را حرم همیشگی خدا کرد ؟
توجه دائمی به خدا و رعایت پاکی چشم و زبان و فکر و خیال و قلب و ...
لیست نمرات نوبت اوّل دانش آموزان دبیرستان شهید بهشتی تنکابن(استعداد های درخشان
درس دین و زندگی(1) سال تحصیلی88-87
نام و نام خانوادگی دانش آموز مستمر پایانی
کلاسA
1- نعمان اکرانزاد 20 20
2- مهدی باقر خانی 17
3-پویان برنایشی 20 5/19
4-ایلیا جنت علیپور 20 5/19
5- امیر حسین حاجی آقایی 19 25/19
6-میلاد خاتمی نژاد 19 19
7- یاسین خانی الموتی 20 25/18
8-فرید دیلمی معزی 20 20
9- احسان رجبی 17 75/17
10- سید محمد رضا سادات اشکور 20 5/19
11- سجاد سالار 16------------
12- حسین سبز علیپور 20 20
13- حامد شجاع شفیعی 16 5/16
14- دانیال شریعتی مقدم 18 25/19
15- حمید رضا شریفیان 19 5/18
16- دانیال شمس 19 5/17
17 – مرتضی عابدی 17 17
18- سید علیرضا علوی فومنی 20 20
19 – پوریا علیخانی 20 20
20 – محمد فرید 18 18
21- رضا فقیه 20 20
22- فرشید مرتمی 20 75/19
23- علی منتظری 20 5/19
24- رضا مینایی رودسری 20 5/19
25- سید امیر فرهنگ نجبایی 18 18
26- مهیار ندافیان 20 25/19
27- محمد یوسف نسیمی 19 5/18
28- علی یکتن ثانی 18 17
کلاسB
1- مجتبی ابوذری 18 16
2- آرش احمد راجی 19 19
3- میلاد اشکواری 19 25/16
4- حسام باطبی 19 19
5- احمد براریان 20 5/19
6- شایان پروانه 20 20
7- مهر گان پور قاسم 20 20
8- سینا پور عسگری 20 20
9- محمد رسول تقوی نسب 16
10- نوید جمال زاده 20 75/19
11- سینا حافظی 20 5/19
12- سید مهدی حسینی هاشمی 17 5/17
13- حامد حیدر پور چاکلی 20 20
14- محمد جواد خصالی 19 75/18
15- رضا رحیمی اتانی 18 25/18
16- مجتبی رمضانی فر 17 75/18
17-کیوان سپرده خرم 20 20
18- همایون سلطانلو 20 20
19- مهراد سیّدی 18 25/18
20- سید سعید شفیعی 19 5/17
21- مجتبی صیّادی 17 18
22- علی طالبی 20 5/19
23- سید معین علوی هاشمی 20 20
24- حسام محمد پور 20 20
25- سید مهرشاد معصومی 14
26- محسن مهرابی 17
27- امیر فرهنگ نعمت گرگانی 18
28- کیانوش ولی کلاری 20 5/19
29- مسعود یوسفی لوکلایه 17 5/17